Startpagina Sociale Zekerheid

De Tweede Kamer heeft 11 oktober 2011 het wetsvoorstel tot samenvoeging van de Wet werk en bijstand
(WWB) en Wet investeren in jongeren (WIJ) zonder grote wijzigingen aangenomen. Dit betekent dat het zeer
waarschijnlijk is dat jongeren tot 27 jaar vanaf 1 januari 2012 weer onder de WWB vallen. Ook zal vanaf die
datum de omstreden huishoudinkomenstoets gaan gelden voor het recht op bijstand.
Met de aanpassingen van de Wet werk en bijstand wil het kabinet, nog scherper dan voorheen, duidelijk
maken dat werk de basis is voor zelfstandigheid. De zelfstandigheid wil het kabinet inhoud geven door in te
zetten op meer eigen verantwoordelijkheid, een activerender karakter van de wet, meer verplichtingen
(tegenprestatie) voor bijstandsgerechtigden en een nog gerichtere afbakening van de doelgroep.
De aanpassingen hebben aanzienlijke gevolgen voor gemeenten. Divosa zet de veranderingen op een rij.
Aanscherping voorwaarden en sancties voor jongeren
Wat verandert
> Jongere wordt verplicht eerst zelf 4 weken naar werk te zoeken, alvorens aanspraak op ondersteuning
ontstaat. Melden bij het UWV.
> Recht op werkleeraanbod wordt vervangen door een aanspraak op ondersteuning.
> Na 4 weken aanvraag voor ondersteuning en uitkering indienen bij het UWV.
> College toetst of betrokkene zich aantoonbaar heeft ingespannen om werk te vinden.
> College stelt bovendien vast of er mogelijkheden zijn binnen regulier onderwijs.
> Jongere moet bij aanvraag documenten overleggen.
> Na het in behandeling nemen van de aanvraag kan het college een voorschot toekennen.
> Mocht er recht op uitkering bestaan, dan gaat het recht in op de dag dat de jongere zich bij het UWV heeft
gemeld.
> Samenwerking  richtlijn voor samenwerking in de regio? (SZW, VNG en Onderwijs)
> Na onvoldoende inspanningen volgt een nieuwe periode van 4 weken zonder ondersteuning of uitkering;
weer aanvraag indienen na deze periode; college toetst; dan pas wordt beoordeeld of er recht bestaat op
uitkering.
> Bij onvoldoende inspanningen van de jongere  college uitkering verlagen.
> College evalueert plan van aanpak periodiek en stelt het zo nodig bij.
> Jongere kan college aanspreken op verantwoordelijk van begeleiden naar arbeidsmarkt.
> Jongeren dienen de mogelijkheden van scholing te onderzoeken en dit prevaleert boven het recht op
bijstand.
> Er is dus een apart regime voor jongeren tot 27 jaar en dit wordt opgenomen in de WWB.
Overgangsmaatregelen
> Alle door het college genomen besluiten o.g.v. de WIJ gelden als door het college genomen besluiten
o.g.v. de WWB zoals die geldt vanaf 1 januari 2012;
> Dat geldt ook voor een werkleeraanbod dat eerder is ingegaan.;
> Binnen 6 maanden na 1 januari 2012 brengt het college de besluiten in overeenstemming met de
WWB(voor zover de besluiten afwijken van de WWB)
Toelichting zoektermijn van vier weken
Over het voorstel om voor jongeren die een bijstandsuitkering aanvragen een zoektermijn van 4 weken in te
stellen heeft de staatssecretaris toegezegd om jongeren die voor de bijstand in de WW zaten en daarin al de
plicht hadden werk te zoeken te zullen ontzien.
Hij kondigde voor deze jongeren uit de WW een nota van wijziging aan op zijn plannen waarin de laatste 4
weken in de WW worden aangemerkt als zoektermijn voor de bijstand om te voorkomen dat 4 weken lang een
uitkering wordt onthouden.
De staatssecretaris bekijkt of ook een uitzondering nodig is voor bijvoorbeeld jonge daklozen en jeugdige
vluchtelingen die geen netwerk hebben om op terug te vallen.
De gemeente krijgt de mogelijkheid om bij bepaalde groepen vreemdelingen jonger dan 27 jaar een voorschot
te geven gedurende de 4 weken wachttijd (amendement met nr. 71, dat volledig is aangenomen).

Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomentoets
Wat verandert
> Nu: alleen gehuwden of samenwonenden kunnen alle algemeen noodzakelijke kosten van bestaan delen.
Wordt: hiervan is ook sprake bij degenen die bloed- en aanverwanten zijn in de eerste graad en die bij
elkaar wonen in dezelfde woning.
> Zakelijk relaties zoals onderhuurschap, kostgangerschap of andere woonvormen en bloed – en
aanverwanten in de tweede graad vallen niet onder reikwijdte van dit wetsvoorstel. Reden: naarmate de
zakelijkheid toeneemt, vermindert de financiële verstrengeling.
> Bloed- en aanverwanten in de eerste graad die in dezelfde woning het hoofdverblijf hebben worden ook
aangemerkt als eenheid en krijgen recht op de bijstandsnorm van 100% van het netto
referentieminimumloon.
> Definitie gezin: (a) gehuwden tezamen, (b) de gehuwden met hun minderjarige en meerderjarige
kinderen, (c) de alleenstaande ouder met zijn/haar minderjarige en meerderjarige kinderen en (d) de
alleenstaande met zijn/haar meerderjarige kinderen die in dezelfde woning hun hoofdverblijf hebben.
> Stiefkinderen en aangetrouwde kinderen zijn ook meerderjarige kinderen.
> Gezinsleden kunnen niet ieder voor zich een individuele bijstandsuitkering aanvragen; het gezin als
zelfstandig subject moet dit gezamenlijk doen.
> Uitzondering: een meerderjarig bloed- of aanverwant in de eerste graad die studeert en wiens in
aanmerking te nemen inkomen (incl. ontvangen studiefinanciering) niet meer bedraagt dan 80% van het
netto minimumloon (incl. vakantietoeslag).
> College krijgt mogelijkheid uitzondering te maken wanneer er sprake is van een zorgbehoevend gezinslid.
Iemand is zorgbehoevend wanneer (a) hij beschikt over een geldig indicatiebesluit o.g.v. de AWBZ voor
10 of meer uren zorg per week en (b) deze zorg voor minstens dat aantal uren door een ander gezinslid
wordt verleend en (c) jonger dan 65 jaar is.  zorgbehoevend lid heeft zelfstandig recht op bijstand,
overige gezinsleden blijven aangemerkt als gezin. Evt. inkomens en vermogensbestanddelen overige
gezinsleden hebben geen invloed op recht op bijstand van zorgbehoevende.
> Een zorgbehoevend gezinslid van 65 jaar en ouder ontvangt inkomen via de AOW. In AOW wordt de
gezinsdefinitie van de WWB niet geïntroduceerd.
> Bij de bijstandsverlening wordt volledig rekening gehouden met alle inkomens- en
vermogensbestanddelen van de bloed en aanverwanten in de eerste graad
> Inkomsten uit arbeid en WW- en AO-regelingen van minderjarige kinderen worden bij de
bijstandsverlening in aanmerking genomen.
> Inkomsten voor kinderen tot 16 jaar worden volledig vrijgelaten. Inkomensgrenzen voor 16 en 17 jarige is
dubbele AKW.
> Uitzondering huishoudinkomenstoets voor mensen met een Wajonguitkering (oude en nieuwe Wajong).
> WIJ en WWB worden samengevoegd waardoor het gezin als eenheid gezamenlijk een aanvraag doet.
> Voor jongeren tot 27 jaar geldt een apart regime. (inkomstenvrijlatingen en premies behoren niet tot het
gemeentelijk re-integratie instrumentarium en jongeren komen niet in aanmerking voor
participatieplaatsen als bedoeld in artikel 10a).
Gevolgen voor meldings- en aanvraagprocedures
> Voor alleenstaanden, alleenstaande ouders van 27 jaar en ouder en gezinnen waarin iedereen gezinsleden
27 jaar en ouder zijn, verandert er niets. Deze groep meldt zich bij het loket van het UWV en wordt bij de
melding in de gelegenheid gesteld een aanvraag om bijstand in te dienen.
> Voor alleenstaanden, alleenstaande ouders van 27 jaar en jonger en gezinnen waarin iedereen
gezinsleden 27 jaar en jonger zijn, geldt een aangescherpte WIJ-regime. Zij moeten na melding bij het
loket van het UWV eerst zelf 4 weken zoeken naar werk en binnen de mogelijkheden van het regulier
onderwijs.
> Voor gezinnen waarin een deel ouder is dan 27 jaar en een deel jonger geldt ad a voor gezinsleden ouder
dan 27 jaar en ad b voor gezinsleden jonger dan 27 jaar.
Overgangsmaatregelen
> Voor bloed- en aanverwanten in de eerste graad, waarvan één of meerdere een uitkering ontvangen
o.g.v. WWB en WIJ blijft het recht en/of de hoogte van die uitkering 6 maanden ongewijzigd;
> Om hieronder te vallen dient men op de peildatum een uitkering te ontvangen o.g.v. WWB en WIJ en
hoofdverblijf te hebben in dezelfde woning.
Toelichting mantelzorg
De staatssecretaris wilde oorspronkelijk vanaf volgend jaar dat in de bijstand wordt getoetst op het inkomen
van alle gezinsleden, ook van inwonende kinderen. Een Kamermeerderheid bedong extra maatregelen om te
voorkomen dat ouders en kinderen die samenwonen om mantelzorg te verlenen, hierdoor in de knel komen.
De staatssecretaris wil huishoudens waar sprake is van mantelzorg ook uitzonderen van de inkomenstoets als
een van de gezinsleden 65 jaar wordt en AOW gaat ontvangen.
Een aantal partijen vinden het verwarrend en niet eerlijk dat bij andere uitkeringen mantelzorgers
ruimhartiger worden ontzien. Zij stelden dat in de WW en in de WIA voor arbeidsgehandicapten een
beoordeling wordt gemaakt op basis van hulp uit de WMO. De staatssecretaris zegde toe dat met de minister
van Sociale Zaken wordt bekeken of regimes worden gelijkgetrokken.
Vanuit de Kamer werd nog gevraagd of dan de ruimere criteria in de WW en WIA ook voor de bijstand gaan
gelden. Maar de staatssecretaris wilde hierover nog niks zeggen.
Tegenprestatie naar vermogen
Wat verandert
> College kan een plicht om naar vermogen een tegenprestatie te verrichten invoeren, ook als die niet direct
samenhangt met arbeidsinschakeling. Geen verplichte samenloop met een re-integratietraject.
> De nuttige maatschappelijke werkzaamheden mogen acceptatie van arbeid of re-integratie niet in de weg
staan. Omvang en duur van de werkzaamheden dienen dus beperkt zijn.
> Additionele werkzaamheden mogen niet leiden tot verdringing van regulier werk.
> Werkzaamheden moeten passen binnen vermogen bijstandsgerechtigde.
> Tegenprestatie kan alleen indien ook aanwezige zorgtaken kunnen worden verricht.
Verschillen met participatieplaats
> doel: participatieplaats primair nuttig bij ontwikkeling richting arbeidsmarkt; tegenprestatie niet
> duur: tegenprestatie kort; participatieplaats max. 2 jaar
> premie: bij participatieplaats premie toekennen aan uitkeringsgerechtigde; bij tegenprestatie niet.
Beperking verblijfsduur in het buitenland
Wat verandert
> Tot 65 jaar  4 weken per kalenderjaar vakantieperiode in het buitenland;
> 65 jaar en ouder  13 weken verblijf buitenland en niet beschikbaar voor arbeidsmarkt
(amendement nr. 29).
> Langer verblijf mag, maar dan geen uitkering.
Overgangsmaatregelen
> Overgangstermijn van max. 3 maanden voor de uitzonderingsgevallen van 13 weken die worden
afgeschaft (mensen met een dubbele ontheffing arbeidsplicht);
> Overgangstermijn van max. 6 maanden voor uitzonderingsgevallen van 26 weken die worden beperkt
(65-plussers met aio).
Alleenstaande ouders in de WWB
Wat verandert
> Alleenstaande ouder met een kind tot 12 jaar kan in aanmerking komen voor vrijlating van 12,5% van de
netto-arbeidsinkomsten, tot max. €120 per maand, voor max. 3 jaar.
> WWB kent meer vrijlatingen; de nieuwe vrijlating vervangt de bestaande vrijlating voor alleenstaande
ouders met heffingskortingen.
> Nu ook vrijlating van 6 maanden voor 25% (met max. €187 per maand) van inkomsten uit arbeid; deze
vrijlating gaat voor de nieuwe vrijlating.
> (Nog niet ingevoerde) Wet Vazalo wordt ingetrokken.
Overgangsmaatregelen
> Alleenstaande ouder met specifieke ontheffing van de arbeidsplicht behoudt deze voor de duur van die
ontheffing, tot max. 6 maanden na 1 januari 2012.
Toelichting sollicitatieplicht alleenstaande ouders van kinderden tot vijf jaar
Aan de SGP werd toegezegd de ontheffing van de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders van kinderen tot
5 jaar in de bijstand niet af te schaffen. De Krom vond het amendement van de SGP aantrekkelijk, omdat het
niet alleen gaat om het handhaven van de ontheffing op de sollicitatieplicht voor alleenstaande jonge ouders.
De SGP stelt ook voor om strenger te letten op nakoming van afspraken met de ouders die worden ontzien,
om ze uiteindelijk aan het werk te helpen.
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110%
Wat verandert
> Bijzondere bijstand kent drie vormen: (1) individuele bijzondere bijstand; (2) categoriale bijzondere
bijstand en (3) bijzondere vorm langdurigheidstoeslag.
Nu: volledige vrijheid college in welke mate rekening wordt gehouden met de aanwezige financiële
draagkracht.
Wordt: Inkomensnorm voor categoriale bijzondere bijstand wordt 110% van de van toepassing zijnde
bijstandsnorm .
> Maatregel is gericht op categoriale inkomensondersteuning. Van generiek gemeentelijk inkomensbeleid is
sprake indien categoriaal aan mensen inkomensondersteuning wordt verstrekt zonder dat er sprake is van
vergoeding van daadwerkelijk gemaakte kosten. Categoriale voorzieningen zijn: (1)
langdurigheidstoeslag, (2) Categoriale bijzonder bijstand aan (a) chronisch zieken en gehandicapten, (b)
ouderen, (c) mensen met schoolgaande kinderen, (d) de collectieve aanvullende ziektekostenverzekering,
(e) stadspassen en (f) sociaal-culturele voorzieningen.
> Gemeentelijke bevoegdheid en verantwoordelijkheid voor inkomensondersteuning voor individueel
maatwerk blijft ongewijzigd. Bijvoorbeeld “werkende armen” met een iets hoger inkomen dan 110% van
het sociaal minimum blijven in aanmerking komen voor individueel bijzondere bijstand.
> Kwijtschelding van lokale belastingen en heffingen vallen niet onder het regiem van de
inkomensnormering.
Overgangsmaatregelen
> Voor de reeds op 31 december 2011 lopende periodieke verstrekkingen categoriale bijzondere bijstand
(met name voor opzegging collectieve aanvullende ziektekostenverzekering) geldt een overgangstermijn
van 3 maanden.
Verordeningsplicht participatie van schoolgaande kinderen
Wat verandert
> De gemeenteraad moeten een verordening opstellen m.b.t. het verlenen van categoriale bijzondere
bijstand voor de kosten van maatschappelijke participatie van ten laste komende kinderen die onderwijs
of een beroepsopleiding volgen;
> Ook hier geldt de inkomensnorm van 110% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm;
Inkomen uit studiefinanciering
Wat verandert
> Indien aan de studerende aan het hoger onderwijs of aan de deelnemer aan het beroepsonderwijs og.v.
de WSF 2000 een toeslag voor een partner of een toeslag voor een eenoudergezin wordt toegekend,
zullen deze toeslagen ook in aanmerking worden genomen als inkomen uit studiefinanciering.
Overgangsmaatregelen
> Voor degenen die voor 1 januari 2012 algemene bijstand og.v. WWB ontvangen, waarbij rekening is
gehouden met inkomen uit studiefinanciering geldt een overgangstermijn van 6 maanden.
Financiële gevolgen
De financiële gevolgen van het wetsvoorstel tot wijziging van de WWB en WIJ kunnen worden
opgesplitst in 2 categorieën
1_ De bezuiniging op de uitkeringslast. Soms wordt deze min of meer als doelstelling opgelegd, doordat het
bedrag voor gemeenten voor categoriale bijzondere bijstand in het gemeentefonds wordt vermindert.
2_ De uitvoeringskosten. Doordat er minder mensen recht op bijstand krijgen, hoeven gemeenten minder
burgers te bedienen en ontvangt men minder ter compensatie van de uitvoeringskosten.
Tabel 1: Budgettaire consequenties uitkeringslasten. Bedragen in miljoen euro.
2012 2013 2014 2015
Aanscherping voorwaarden en sancties voor jongeren 0 0 0 0
Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets -27 -54 -54 -54
Tegenprestatie naar vermogen 0 0 0 0
Beperking verblijfsduur in het buitenland -3 -5 -5 -5
Alleenstaande ouders in de WWB -18 -26 -31 -36
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110% -40 -40 -40 -40
Verordeningsplicht participatie van schoolgaande kinderen 0 0 0 0
Inkomen uit studiefinanciering 0 0 0 0
Totaal -88 -125 -130 -135
Tabel 2: Budgettaire consequenties uitvoeringskosten. Bedragen in miljoen euro.
2012 2013 2014 2015
Uitvoeringskosten WWB -1,5 -12 -12,5 -13
Het kabinet onderbouwt de besparingen als volgt:
Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets
Uitkeringslasten
> minder mensen kunnen een beroep doen op de bijstand;
> bedrag gezinsnorm lager dan de uitkeringen die het gezin nu ontvangt (uit te keren bedrag lager);
> een deel van de populatie zal zelfstandig gaan wonen;
> maatregel raakt ongeveer 18.000 huishoudens;
> aantal uitkeringen zal dalen met 8.000; structureel besparing van €54 miljoen;
Uitvoeringskosten
> geen structureel nieuwe taken voor de gemeente;
> 8.000 minder uitkeringen die minder hoeven te worden verstrekt; bezuiniging van 11 miljoen op de
uitvoeringskosten
> in 2012 wordt de besparing op de uitvoeringskosten i.v.m. overgangsrechten geraamd op 5,5 miljoen
> in 2012 doorlichting geheel zittend bestand (rekening gehouden met aanpassingen softwaresysteem);
extra kosten van 4,5 miljoen
Beperking verblijfsduur buitenland
Uitkeringslasten
> in 2008 werd de verblijfsduur van 65-plussers voor verblijf in buitenland verhoogd van 13 weken naar 26
weken. Deze maatregel kostte €5 miljoen. Door terugbrengen naar 8 weken wordt er structureel € 5
miljoen bezuinigd.
Alleenstaande ouders in de WWB
Uitkeringslasten
> door ontheffingsmogelijkheid; aanzuigende werking om in bijstand te komen vervalt nu, dus minder
bijstandsuitkeringen;
> minder nieuwe instroom;
> vrijlating aan arbeid en zorggerelateerde heffingskortingen opgeheven, minder hoge uitkeringslasten;
> wel nieuwe vrijlating voor werken in deeltijd voor alleenstaande ouders met kinderen tot 12 jaar, enerzijds
hogere uitkeringslasten, anderzijds positief effect op uitstroom  heft elkaar op;
> intrekken van de Wet Vazalo, besparing van 13 miljoen euro in 2012, structureel 16 miljoen, oplopend
van 5 miljoen in 2012 naar 20 miljoen structureel
Uitvoeringskosten
> daling aantal alleenstaande ouders in de bijstand, 2 miljoen minder kosten
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110%
Uitkeringslasten
> 40 miljoen minder ten laste van het gemeentefonds, is een netto bedrag, besparing in mindering op het
budget voor bijzondere bijstand in het gemeentefonds.
Overgangsmaatregelen
Aanscherping voorwaarden en sancties voor jongeren
> Alle door het college genomen besluiten o.g.v. de WIJ gelden als door het college genomen besluiten
o.g.v. de WWB zoals die geldt vanaf 1 januari 2012;
> Dat geldt ook voor een werkleeraanbod dat eerder is ingegaan.;
> Binnen 6 maanden na 1 januari 2012 brengt het college de besluiten in overeenstemming met de
WWB(voor zover de besluiten afwijken van de WWB);
Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets
> Voor bloed- en aanverwanten in de eerste graad, waarvan één of meerdere een uitkering ontvangen
o.g.v. WWB en WIJ blijft het recht en/of de hoogte van die uitkering 6 maanden ongewijzigd;
> Om hieronder te vallen dient men op de peildatum een uitkering te ontvangen o.g.v. WWB en WIJ en
hoofdverblijf te hebben in dezelfde woning;
Beperking verblijfsduur in het buitenland
> Overgangstermijn van max. 3 maanden voor de uitzonderingsgevallen van 13 weken die worden
afgeschaft(mensen met een dubbele ontheffing arbeidsplicht);
> Overgangstermijn van max. 6 maanden voor uitzonderingsgevallen van 26 weken die worden beperkt(65-
plussers met aio);
Alleenstaande ouders in de WWB
> Alleenstaande ouder met specifieke ontheffing van de arbeidsplicht behoudt deze voor de duur van die
ontheffing, tot max. 6 maanden na 1 januari 2012.
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110%
> Voor de reeds op 31 december 2011 lopende periodieke verstrekkingen categoriale bijzondere bijstand
(met name voor opzegging collectieve aanvullende ziektekostenverzekering) geldt een overgangstermijn
van 3 maanden.
Inkomen uit studiefinanciering
> Voor degenen die voor 1 januari 2012 algemene bijstand o.g.v. WWB ontvangen, waarbij rekening is
gehouden met inkomen uit studiefinanciering geldt een overgangstermijn van 6 maanden.
Moties in de Tweede Kamer
Daarnaast hebben de Kamerleden drie moties aangenomen. Een motie is een verzoek van de Kamer aan de
regering. Normaal gesproken zal de regering moties die zijn aangenomen uitvoeren. In de drie moties vraagt
de Tweede Kamer de regering:
1_ er voor te zorgen dat na de decentralisatie van de AWBZ naar de Wet maatschappelijke ondersteuning
een daadwerkelijk beroep op de uitzondering op de gezinsbijstand in het geval van zorgbehoevendheid
mogelijk blijft (motie met nr. 43).
2_ een regeling binnen de bijzondere bijstand uit te werken voor de onvermijdbare kosten voor
levensonderhoud van gezinnen met 3 of meer volwassen personen die wel willen werken maar niet
kunnen werken of niet (langer) in staat zijn om te werken en de regeling twee jaar na inwerkingtreding te
evalueren (motie met nr. 44).
3_ de implementatie van het wetsvoorstel in de ICT-systemen te monitoren en de Kamer daar indien nodig
over te informeren (motie met nr. 45).